Das Kapital

Politzer'i okuduktan sonra işin kaynağına inmek istedim. Niyetim yine aynı: ikna olmak değil, anlamak. Müslüman olmaya çalışan biri olarak materyalizmin temeline katılmıyorum ama dünyanın yarısını etkilemiş bir kitabı başkalarının özetinden tanımak bana yetmedi.

Das Kapital'in ilk cildi 1867'de çıkıyor; diğer iki cildi Marx'ın ölümünden sonra Engels onun notlarından derleyip yayımlıyor. Kitap en basit şeyle, metayla başlıyor: bir ceketin kullanım değeri ile piyasadaki değişim değeri neden farklı? Oradan emeğe, ücrete ve kitabın merkezindeki kavrama geliyor: artı değer. İşçi bir günde ücretinin karşılığından fazlasını üretiyor, aradaki fark sermayeye kalıyor ve sermaye bu farkla büyüdükçe büyüyor.

En çarpıcı kısımlar teorinin değil, belgelerin olduğu yerler. İngiliz fabrika müfettişlerinin raporlarından aktarılan sayfalarda günde on beş saat çalışan çocuklar, aşırı çalışmaktan ölen genç terziler var. Okurken kitabın bir öfkeden doğduğunu ve o öfkenin haksız olmadığını hissediyorsunuz.

Teşhisin bir kısmına katılıyorum. Emeğin sömürülmesine, servetin birkaç elde birikmesine itiraz etmek için Marksist olmak gerekmiyor; işçinin hakkını teri kurumadan vermeyi öğütleyen, faizi yasaklayıp zekâtı farz kılan bir din de bu konuda çok şey söylüyor. Ayrıldığımız yer temel: Marx insanı, tarihi ve ahlakı yalnızca maddi ilişkilerle açıklıyor. Ben adaletin kaynağını başka yerde arıyorum.

Kime tavsiye ederim: Kapitalizmi de Marksizmi de ikinci elden değil, kaynağından okumak isteyenlere. Kolay bir kitap değil, özellikle ilk bölümler sabır istiyor; önce Politzer gibi bir giriş kitabıyla ısınmak işi epey kolaylaştırıyor.