Felsefenin Temel İlkeleri

Baştan söyleyeyim: materyalist değilim. Kendimi tam bir Müslüman olarak değil, Müslüman olmaya çalışan biri olarak görüyorum; iman abdest ve namazdan ibaret olmayan derin bir konu ve eksiğim çok. Bu kitabı ikna olmak için değil, materyalizmin ne dediğini kendi ağzından öğrenmek için okudum. Bir fikre itiraz edecekseniz önce onu en iyi savunan kaynaktan dinlemek gerekir diye düşünüyorum.

Kitabın hikâyesi de ilginç. Politzer 1935-36 yıllarında Paris'te işçilere akşam dersleri veriyor; kitap, bir öğrencisinin tuttuğu ders notlarından derlenip 1946'da basılıyor. Politzer o günü göremiyor, direnişe katıldığı için 1942'de Naziler tarafından kurşuna diziliyor.

Her şey tek bir soruya dayanıyor: önce madde mi gelir, düşünce mi? Politzer'e göre felsefe tarihindeki herkes bu soruya verdiği cevaba göre ya idealist ya materyalist. Ardından diyalektiğin yasaları geliyor: her şey değişir, her şey birbirini etkiler, değişimin motoru çelişkidir, nicelik birikince nitelik değişir. Son bölümde aynı mantık topluma uygulanıyor: insanın nasıl düşündüğünü, nasıl yaşadığı belirliyor.

Hakkını vereyim: anlatım sade, mantık zinciri tutarlı. Değişim ve toplumsal koşulların insanı nasıl şekillendirdiği üzerine söyledikleri düşünmeye değer. Ama asıl soruda yollarımız ayrılıyor. Kitap maddenin her şeyin başı olduğunu ispatlanmış bir gerçek gibi sunuyor; oysa bu da bir kabul, bir inanç. Varlığın neden var olduğu, evrendeki düzenin nereden geldiği, insanın anlam arayışı gibi sorular birkaç cümleyle geçiştiriliyor. Karşı görüşleri tek paragrafta çürütüp geçmesi de bir giriş kitabı için fazla kendinden emin.

Kitabı bitirdiğimde fikrim değişmedi ama karşı tarafı artık daha iyi anlıyorum. Bence en büyük kazancı da bu: neye inanmadığınızı bilmek, neye inandığınızı daha net görmenizi sağlıyor.

Kime tavsiye ederim: Materyalizmi ikinci elden değil, kendi kaynağından öğrenmek isteyenlere. Bölümler kısa, dil sade; hangi taraftan bakarsanız bakın, insanı düşünmeye zorluyor.